بتمنهای تاریخ سینما
{جواد رهبر}
1. بتمن (1989)
عوامل اصلی فیلم: سنگ بنای ساخت سری فیلمهای بتمن را کمپانی برادران وارنر گذاشت و تیم برتون به عنوان کارگردان فیلم اول انتخاب شد اما خُب بعدش تیم برتون کار بر روی این فیلم را به شکنجه تشبیه كرد و از آن دوران به عنوان بدترین دوران زندگیاش نام برد. وقتی مایکل کیتن برای نقش بتمن انتخاب شد در یك چشم به هم زدن پنجاه هزار نامه اعتراضآمیز به سمت کمپانی روانه شد و هواداران بتمن خواستار انتخاب بازیگر دیگری شدند اما برتون از این انتخاب حمایت کرد و كیتن در نقشش باقی ماند. جک نیکلسن هم نقش دشمن اصلی بتمن یعنی جوکر را ایفا کرد. موسیقی فیلم هم اثر دوست و همكار همیشگی برتون یعنی دنی الفمن است.
حال و هوای فیلم: برتون خودش هم گفته بود که قصد دارد از حالت کلیشهای بتمن، که به واسطه کتابهای مصور و مجموعه تلویزیونی آن در ذهن طرفدارانش نقش بسته، فاصله بگیرد و بتمن را در دنیای جدیدی قرار دهد. دنیای جدید برتون از همان فضاهای گوتیك و فانتزی و موجودات عجیب و غریبی تشكیل میشد كه پای ثابت آثار تیم هستند.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: استقبال تماشاگران از فیلم در زمان خود بینظیر بود و فیلم طی ده روز اول نمایشش در آمریكا 100 میلیون دلار فروش كرد. فروش كلی فیلم در سراسر جهان هم به 411 میلیون دلار رسید.
***
- راجر ایبرت: "شهر گاتم چه طراحی منحصر به فردی دارد. طراحی صحنه فیلم کاملا بر داستان آن سوار است."
- جیمز براردینلی: "ضعفهای زیادی دارد اما به اندازه كافی سرگرمكننده هست."
2. بازگشت بتمن (1992)
عوامل اصلی فیلم: تیم برتون قصد نداشت كارگردانی قسمت دوم فیلم را قبول كند اما آنقدر شیفته فیلمنامه دانیل واترز شد كه دلش نیامد بیخیال قضیه بشود. مایكل كیتن هم باز نقش بتمن را بازی كرد و دنی دویتو (پنگوئن) و میشل فایفر (زن گربهای) هم به نقش دو دشمن اصلی او وارد پروژه شدند. دنی الفمن هم به قول خودش از كار پراسترسِ فیلم قبلی خوشش آمده بود و دوباره موسیقی فیلم را ساخت.
حال و هوای فیلم: اگر در «بتمن» نبرد اصلی بین بتمن و جوكر بود، در این فیلم بتمن با پنگوئن و زن گربهای طرف است. برتون به گفته خودش سعی كرده در دیدگاهش نسبت به بتمن تجدید نظر كند؛ نتیجه كار این شد كه خیلیها به برتون اعتراض كردند كه از آنجایی كه فیلمش بیش از حد گوتیك، گرفته و غمانگیز است مناسب نوجوانها نیست.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: فیلم افتتاحیه بسیار خوبی در آمریكا داشت و با فروش كلی 266 میلیون دلار در سراسر دنیا از پردهها پایین كشیده شد.
***
- راجر ایبرت: "فیلمی نامتعارف و غمانگیز كه در به وجد آوردن تماشاگر ناكام میماند."
- فیلیپ توماس: "برتون همچنان با موفقیت تمام جوهره شخصیت افسانهای بتمن را به تصویر میكشد و مهمتر از آن تخیل تماشاگر را شدیدا درگیر خودش میكند."
- پیتر ترورز: "برتون بار دیگر با مهارت تمام ما را به دلِ رویاهای تیره و تارش هدایت میكند."
3. بتمن برای همیشه (1995)
عوامل اصلی فیلم: برتون برای ساخت قسمت سوم بتمن با كمپانی برادران وارنر به نتیجه نرسید و رفيقش- جوئل شوماخر- از او رخصت خواست و كارگردانی فیلم را به عهده گرفت. وال كیلمر ایفای نقش بتمن را به عهده گرفت و تامی لی جونز (هاروی دنت/دوچهره) و جیم كری (ادوارد نیگما/ریدلر) هم شخصیتهای منفی فیلم شدند. نیكول كیدمن هم به نقش دكتر روانپزشك چیس مریدیان وارد فیلم شد. شخصیت رابین، كه برتون با حضور او در فیلمهایش مخالف بود، بالاخره وارد داستان شد و كریس اودانل نقش او را برعهده گرفت.
حال و هوای فیلم: كمپانی دلش میخواست شوماخر تا حد امكان از دنیای گوتیك و گرفته برتون فاصله بگیرد و فضای فیلم را گیشهپسندتر و بیشتر باب دل نوجوانها كند. شوماخر هم دقیقا همین كار را كرد.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: استقبال اولیه از فیلم مثل دو فیلم قبلی خیلی شگفتانگیز نبود و دست آخر فیلم با فروش 336 میلیون دلاری در سراسر دنیا به كار خود پایان داد.
- راجر ایبرت: "فیلمی بینهایت سرگرمكننده اما انگار هنوز باید منتظر تماشای یك فیلم حسابی از بتمن بمانیم."
- پیتر ترورز: "طعم تُرش فیلم در دهان تماشاگر باقی میماند."
- برایان لوری: "تلاشی مذبوحانه برای نجات سری فیلمهای بتمن."
4. بتمن و رابین (1997)
عوامل اصلی فیلم: جوئل شوماخر به لطف استقبال تماشاگران در سمت كارگردانی فیلم بعدی هم باقی ماند ولی وال كیلمر به بهانه اینكه به شخصیتهای منفی بیشتر از بتمن اهمیت داده میشود، بازی در فیلم را قبول نكرد و نقش را به جورج كلونی سپرد. آلیشیا سیلوراستون (بت گرل) در كنار رابین (كریس اودانل) دو همراه اصلی بتمن و پویزن آیوی (با بازی اوما تورمن)، آقای فریز (آرنولد شوارتزنگر) و بین (جیپ سوونسون) سه دشمن اصلی او در این فیلم هستند.
حال و هوای فیلم: شوماخر و كمپانی برادران وارنر تمام تلاش خودشان را كردند تا فیلمی گیشهپسند بسازند تا موفقیت نسبی فیلم قبلی را بهبود ببخشند اما نتیجه كاملا برعكس شد. فیلم خیلی نفروخت و بعدها شوماخر گفت كه به نظرش دیگر خیلی شورش را درآورده بودند و فیلم به آگهی تجاری تبدیل شده. كلونی و اودانل هم نظری مشابه داشتند.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: باز هم جای شكرش باقی است كه فیلم در سراسر دنیا 238 میلیون دلار فروش كرد چون از چشم منتقدها فیلم شكستی تمام عیار بود.
- مارک میلار (خالق رمان گرافیکی «تحت تعقیب»): "جورج کلونی با بازیش در نقش بتمن در سال 1997 اقتباس از رمانهای مصور را نابود کرد."
- آرتور اس. رین هارت: "فیلمنامه افتضاح، طراحی لباس مضحك، دكورها تصنعی و كارگردانی بی حس و حال است."
5. بتمن شروع میکند (2005)
عوامل اصلی فیلم: كارگردانی شش دانگ به نام كریستوفر نولان از راه میرسد و دوباره به شخصیت بتمن افسانهای جان میبخشد. كریستین بیل میگوید كه تازه وقتی رمان گرافیکی «بتمن: سال اول» اثر فرانک میلر را خوانده، شخصیت بتمن را جدی گرفته است. بیل میشود بتمن فیلم و سیلیان مورفی به نقش دكتر جاناتان كرین (یا مترسك) دشمن اصلی اوست.
حال و هوای فیلم: همانطور كه از نام فیلم برمیآید، داستان فیلم بیشتر به زندگی بروس وین میپردازد: به ترس او از خفاش، مرگ والدینش و مسیری كه سرانجام به بتمن شدن او ختم میشود. هدف نولان و همكارانش این بود كه فیلم را بیشتر به واقعیت نزدیك كنند و به همین خاطر تا جایی كه امكان داشت از جلوههای ویژه كامپیوتری استفاده نكردند و در ساخت فیلم از بدلكاران حرفهای و مینیاتور استفاده شده است. نولان در یك كلام بتمن را از آسمان پایین آورد و زمینی كرد و آسیبپذیری این شخصیت افسانهای هم از همینجا شروع شد.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: فروش فیلم باز ركوردهای فیلمهای قبلی را جابجا كرد و 411 میلیون دلار در سراسر دنیا فروخت.
- راجر ایبرت: "همان فیلم بتمن كه این همه مدت انتظارش را كشیده بودم."
- جیمز براردینلی: "همكاری نولان و گویر (فیلمنامهنویس) درك بهتری از بتمن و انگیزههای او در انجام كارهایش به بیننده میدهد و برتون از انجام این كار عاجز مانده بود."
- دیوید دنبی: "در مقایسه با دو فیلم برتون، «بتمن شروع میكند» اصلا چیز دندانگیری ندارد."
6. شوالیه سیاهپوش (2008)
عوامل اصلی فیلم: نولان و بیل سر پستهایشان باقی ماندند و این بار هیث لجر به نقش جوكر آرامشِ دنیای بتمن را برهم میزند.
حال و هوای فیلم: حالا بت من آنقدر زمینی شده كه دیگر اكثر مواقع جلوی دشمن شیطانصفتی مثل جوكر كم میآورد و كار به آنجا میرسد كه فلسفه وجودی قهرمانی مثل بتمن زیر سوال میرود.
تماشاگران و منتقدان چه گفتند: استقبال از فیلم بینظیر بود و «شوالیه تاریكی» همین طوری به ركوردشكنی فروش در تاریخ سینما ادامه میدهد.
- راجر ایبرت: "فیلمی ستودنی كه به مراتب فراتر از اصلش در دنیای داستانهای مصور است. بار اصلی فیلم به دوش هیث لجر است؛ یعنی او بعد از پیتر فینچ دومین هنرپیشهای خواهد شد كه (بعد از مرگش) اسكار ميبرد؟"
- پیتر ترورز: "عمیقتر از بتمنهای قبلی."
- دیوید دنبی: "اشكالش این است كه از اول فیلم تا آخرش تماشاگر در حالت تعلیق قرار دارد."
