نام فيلم: شيكاگو 10
كارگردان: برت مورگان

اولين نكته عجيب در مورد اين فيلم، عنوان آن است. اين نامگذاري، يادآور محاكمه چند فعال اجتماعي مخالف جنگ ويتنام در شيكاگو مي باشد. محاكمه ناعادلانه آبي هوفمن، جري روبين و تام هايدن، از سوي دادگاه ايالتي، موجي از مخالفت و اعتراض را در آن سال ها در سراسر خاك آمريكا به وجود آورده بود. در اين فيلم، برت مورگان اثري را كارگرداني نموده كه در آن، جنبش هاي ضدجنگ، تبعيض نژادي و چهره واقعي سيستم قضايي ايالات متحده، به خوبي به تصوير كشيده شده است. در شيكاگو 10، ما با داستان تصويب كنوانسيون ملي دموكراتيك شيكاگو در سال 1968 ميلادي آشنا مي شويم. رويدادي كه با سركوب خونين مخالفان اين گردهمايي توسط پليس و محاكمه سران معترضين به دليل اقدام جهت براندازي، موجي از خشم و هياهو را در سراسر خاك آمريكا به وجود آورد. در فيلم مستند آقاي مورگان، ما به جاي شنيدن صداي يك راوي در كل زمان نمايش، تصاوير پويانمايي و عكس هاي آرشيو شده اي را مشاهده مي كنيم كه همگي آنها براساس مستندات و گزارش هاي انتشار يافته در دادگاه، طراحي و ساخته شده و از صداي هانك آزاريا، جفري رايت و ليف شرايبر جهت صحبت به جاي شخصيت هاي اصلي فيلم بهره برده شده است. جري روبين شجاعانه در دادگاه از اين محاكمه به عنوان يك نمايش كارتون وار ياد مي كند و به دليل ساخت چشمگير و گيراي صحنه هاي نفسگير محاكمه كه به اخراج يكي از متهمان منجر مي شود، مخاطبان، حوادث اين فيلم را به دقت دنبال مي كنند. اما هنوز هم به دليل فضاي خفقان وار حاكم بر رسانه هاي آمريكايي در سال هاي جنگ پرفراز و نشيب ويتنام، در مورد درستي رويدادهاي به تصوير كشيده، ترديدهاي زيادي وجود دارد. كارگردان در اين فيلم تلاش نموده كه مخاطبان اصلي خود را به نسل رشد انفجاري جمعيت در دهه 50 ميلادي، محدود نكند، داستان اين فيلم، همچنان تا امروز نيز ادامه دارد و نبرد با آزادي بيان، به يك بخش زندگي روزمره ما تبديل شده است. مورگان در فيلم "كودكي كه مي ايستد" نيز كه جوايز زيادي را كسب نمود، موضوع آزادي را با دو شيوه مستند و زندگينامه، روايت كرده كه به دستاوردهاي بسيار قابل توجهي منتهي گرديد. اما اي كاش براي ساخت وقايع پرفراز و نشيب سال 1968 ميلادي نيز از همان تجارب گذشته استفاده مي كرد تا ما شاهد فيلمي تاثيرگذارتر و ماندگارتر بوديم.


نام فيلم: موقعيت
كارگردان: فيليپ هاس

سال ها پيش، يك روز مادرم به ما گفت كه رمان جذابي اثر چيماماندا نوزي آديچه به نام "نيمي از خورشيد زرد" را خوانده است. در اين داستان كه ماجراي استقلال بيافرا از نيجريه روايت مي شود، وقايع زندگي و مرگ يك گروه از انسان هاي فقير براي خوانندگان شرح داده مي شود. ولي مادرم چنين مي گفت: "اين داستان بزرگي است، چرا كه واقعاً ما با مجموعه اي از مرگ، جنگ و بقا روبه رو مي شويم... اما هيچ كس با خواندن اين كتاب، متاثر نمي گردد." با مشاهده فيلم سينمايي "موقعيت" اثر جديد فيليپ هاس كه فيلمنامه آن توسط روزنامه نگار سابق حوزه جنگ وندل استيونسن نگاشته شده، ناگهان پژواك آن حرف هاي مادرم، در ذهن من طنين انداز شد. حوادث اين فيلم در عراق امروز روي مي دهد، (البته كليه مراحل ساخت آن در كشور مراكش انجام شده است) ولي ترحم هيچ كس با مشاهده اين اثر، برانگيخته نمي شود. اگرچه اين يك مشكل مهم به شمار مي رود، اما معضل اصلي فيلم، موضوعي ديگر است. در صحنه آغازين فيلم، دو پسر نوجوان عراقي در حال عبور از كنار يك پست بازرسي نيروهاي آمريكايي ديده مي شوند. چند لحظه بعد، در هنگام رد شدن آن دو از روي يك پل، ناگهان پايه هاي آن بدون هيچ گونه هشدار قبلي، از سوي اشغالگران، منفجر مي گردد. يكي از آن دو نوجوان به رودخانه مي افتد و شروع به شنا كردن مي نمايد. اما نوجوان دوم، غرق مي شود. احتمالاً شما با تصور كردن اين صحنه، فكر خواهيد كرد كه در ادامه، ماجراي محاكمه آن سربازان به تصوير كشيده مي شود، اما حدس شما اشتباه است. اين صحنه جذاب و تا حدي سرگرم كننده، مقدمه اتفاقاتي است كه در ادامه فيلم روي خواهد داد.


نام فيلم: سرزمين هاي توليد شده
كارگردان: ادوارد بورتينسكي

"زباله"ها را بايد بازيگر نقش اول اين فيلم به شمار آورد. چرا كه در اين فيلم مستند، كوه هاي سر به فلك كشيده زباله، تصويري هنري و بديع را در برابر ما مي گشايد. ادوارد بورتينسكي كارگردان اين فيلم، در حالي موضوع زباله ها را در دستور كار ساخت اين اثر قرار داده كه تصاوير زيبا و تكان دهنده انتشار يافته از سوي يك عكاس كانادايي از كوه ها، معادن، كارخانه ها و محوطه هاي جمع آوري زباله به عنوان مناطقي ديگر از ساخته هاي بشري، الهام بخش وي در ساخت اين فيلم بوده است. در فيلم "سرزمين هاي توليد شده"، بينندگان به همراه بورتينسكي روانه سفري به سرزمين چين مي شوند تا با تاثيرات انقلاب صنعتي اين كشور آشنا شوند. دكل هاي نفت در حال نشت، كوه هايي از مانيتورها و كامپيوترهاي دور انداخته شده و روستايياني كه به دنبال ساخت سدهاي سه گانه "جرجيز" به عنوان بزرگ ترين سدهاي آبي دنيا، از سرزمين هاي اجدادي شان آواره شده اند، بخشي از تصاوير تكان دهنده و غم انگيز اين اثر است. كارگردان در اين فيلم ما را با دنياي جديدي آشنا مي كند كه به يك كارخانه بزرگ صنعتي تبديل شده كه گويي تنها براي دور ريختن، توليد مي كند. در بخش هاي مربوط به فعاليت هاي صنعتي، با مشاهده انبوه كارگران مشغول به كار در شركت هاي بزرگ توليدكننده محصولات الكترونيكي، ما به خوبي با اين شرايط آشنا مي شويم. اما در خلال مشاهده فيلم، ما نظرات كارگردان را نمي شنويم، چرا كه او با نظرات ساختارشكنانه خود، همواره به عنوان يك كارشناس برجسته حوزه محيط زيست شناخته مي شود. گويي او با به كارگيري ابزار تصوير، قصد دارد كه اهميت كارش را دچار وقفه ننمايد. تصاوير قابل توجه و خيره كننده وي در اين فيلم، ما را با اشتهاي سيري ناپذير اقتصاد جهاني براي مصرف بيشتر و بيشتر مواد خام براي تبديل به كالاهاي مختلف و به دور انداختن سريع آنها، آشنا مي كند. آيا قرباني نهايي اين جريان احمقانه، ما انسان ها نخواهيم بود؟


نام فيلم: شاه ذرت
كارگردان: آرون ولف

با مشاهده اين فيلم نمي توان نتيجه گرفت كه آرون ولف يك دشمن سرسخت ذرت است. در فيلم جديد وي با عنوان "شاه ذرت"، ما با نقش اين محصول در سيستم غذايي ايالات متحده آشنا مي شويم، محصولي كه در سايه تلاش زياد كشاورزان و بهره گيري از خاك حاصلخيز اين سرزمين به دست مي آيد و احتمالاً به همين دليل، ما امروزه صحبت هاي زيادي در مورد ذرت مي شنويم. در رژيم هاي غذايي مقدس آمريكايي ها، ذرت از ديرباز جايگاهي مهم در كنار نوشابه سودا و دسر پاي سيب داشته است. در سال جاري، آمريكايي ها 6/93 ميليون آكر زمين را به كشت ذرت اختصاص دادند. اما تنها محصول دو ميليون آكر زمين براي مصرف مستقيم مناسب است. بقيه محصول، پس از طي كردن مسيري دور و دراز و انجام فرآوري بر روي آنها، به ويژه در ساخت شربت ذرت، مصرف مي گردد كه در طيف گسترده اي از محصولات نظير نوشابه ها و غذاها، براي شيرين كردن و يا مصرف دام هاي گوشتي توليدكننده همبرگرها و يا توليد اتانول و كاغذ، مورد استفاده قرار مي گيرد. بدين ترتيب، همان طور كه با مشاهده فيلم نيز درمي يابيم، گياه ذرت بيشترين سطح زيركشت را در ايالات متحده و آمريكاي شمالي داشته و علاوه بر بيشترين حجم عمليات فرآوري، بيشترين حجم يارانه ها را نيز به خود اختصاص مي دهد. در اين فيلم، آقاي ولف با اشاره به نقش حياتي ذرت در سلامت و اقتصاد، به فرصت ها و تهديدهاي موجود در اين بخش اشاره مي كند. چرا كه فهم دقيق ويژگي هاي ذرت مي تواند به عنوان يك كليد اصلاحات اجتماعي در حفظ كره خاكي و ايجاد جوامعي دموكراتيك و منابع تامين غذاي محلي بينجامد. در مقابل، ابرشركت هايي نظير ADM ، "كارگيل"، "مونسانتو" و "دوپونت"، با ناديده انگاري محصول ذرت به عنوان هديه مادر طبيعت و تمدن هاي باستاني، در سراسر دنيا به نابودي اكوسيستم هاي محلي و بدتر كردن وضعيت گرمايش جهاني مي پردازند. با مشاهده اين فيلم آقاي ولف مي توانيم دريابيم كه مثلاً در گذشته در آمريكا، ذرت را به دليل امكان نگهداري طولاني آن و امكان استفاده از آن در سال هاي خشكسالي و قحطي، مي پرستيده اند.


نام فيلم: به سوي دنياي وحشي
كارگردان: شون پن

سال ها پيش، شون پن در 22 سالگي توانسته بود اثري متفاوت و موضع گيرانه را خلق نمايد. او توانسته فيلمي را بسازد كه نامزدي براي جايزه اسكار، افتخاري بزرگ براي اين اثر است. "به سوي دنياي وحشي"، فيلمي تاثيرگذار و متفكرانه است كه روح بي تاب يك جوان آمريكايي را به تصوير مي كشد. ما در اين فيلم با سرنوشت كريستوفر مك كندلز آشنا مي شويم كه در سن 22 سالگي و در سال 1990 ميلادي، خانواده ثروتمند خويش را ترك مي كند، همه پس اندازش را به "موسسه خيريه اكسفام" مي بخشد و به صورتي تراژيك روانه سفري پرفراز و نشيب به حيات وحش بكر آمريكاي شمالي مي شود. اما او كه پيش از سفر، كارت شناسايي خود را سوزانده، خيلي زود با گرسنگي و مرگ روبه رو مي شود. داستان زندگي اين جوان ناراضي، در سال 1996 ميلادي، توسط جان كراكائور انتشار يافته بود. اين اثر، دستمايه نگارش فيلمنامه "به سوي دنياي وحشي" است. به هرحال، واقعيت ناگفته زندگي كريستوفر اين است كه او از آلودگي هاي روحي جامعه اش به تنگ آمده و خروج از زير سايه اين تقدير ازلي، مهم ترين انگيزه وي به شمار مي رود. در نگارش فيلمنامه نيز تلاش زيادي شده تا روح پر تلاطم و ماجراجو و ناآرام اين جوان، به تصوير كشيده شود. كريستوفر به دنبال فارغ التحصيلي از دانشگاه "ايموري" براي كسب تجربه و گشت و گذار، ابتدا روانه منطقه داتسون مي شود. اما خيلي زود، خراب شدن خودرويش در صحراي آريزونا، وي را به پياده روي، قايق سواري و سوار شدن رايگان به خودروهاي عبوري مي كشاند. سفر به مكزيك و غرب آمريكا، بخش بعدي سفر وي را تشكيل مي دهد. ما در اين اثر شاهد تن دادن اين جوان متمول و پولدار به كارهايي عجيب هستيم. او بسياري از روابط دوستانه گذشته اش را برهم مي زند و روانه سرزمين يخ زده آلاسكا مي شود. او اميدوار است كه در اين منطقه، زميني براي زندگي و تزكيه اخلاقي روح عاصي خويش بيابد. البته در نامه هاي باقي مانده از وي، هيچ اشاره اي به انديشيدن پيرامون مسئله خودكشي وجود ندارد. به علاوه او به هيچ وجه به اين نكته توجه ندارد كه آلاسكا ممكن است آخرين سرزميني باشد كه به آن قدم نهاده است. اما اين انزواي داوطلبانه باعث گرديد كه او به صورتي نه چندان غيرمنتظره، به انتخاب گزينه نابودي خود، دست بزند. در پاره اي از صحنه هاي فيلم، ما با رويكردي مقدس مآبانه از زندگي كريستوفر روبه رو مي شويم كه بازيگر نقش وي يعني اميل هرش كه در گذشته در نقش يك فرد زنداني در فيلم هاي "باشگاه امپراتور"، "زندگي خطرناك بچه هاي آلتار" و "سگ آلفا" به ايفاي نقش پرداخته، به خوبي از عهده برآوردن انتظارات، برآمده است. در طول اين فيلم، ما شاهديم كه تلاش مي گردد، عصيان كريستوفر، كاري قانوني و متعارف نشان داده شود. چرا كه بازآفريني يك شخصيت كاريزما و جذاب، بدون ايده آل گرايي و تطابق با ارزش هاي جامعه، موثر نخواهد بود. سفر دور و دراز كريستوفر، در مجموع، طبيعت گردي نبود، چرا كه او براي يافتن خود و يا فدا كردن خويش به اين كار دست زده بود. چنين اقداماتي اگرچه در روزگار ما عجيب به نظر مي رسد، اما در مقايسه با كتاب "كراكائور"، ما با بخش بسيار اندكي از مصائب وي در جهان وحشي آشنا مي شويم. در صحنه مرگ كريستوفر نيز با داستان اصلي، تفاوت هايي وجود دارد. پدر و مادر كريستوفر كه خود را در فرار از خانه فرزندشان مسئول مي دانند، به دنبال راه نجاتي هستند. يك ويژگي اساسي فيلم اين است؛ كريستوفر، مسئول مستقيم مرگش نيست، بلكه سردمداران يك زندگي مادي و سرشار از خشونت در دنياي كنوني، عوامل اين رويداد به حساب مي آيند. شون پن در اثر خود، زيبايي هاي طبيعت آمريكا، كانادا و آلاسكا را به خوبي به تصوير كشيده است. اگر چه ممكن است عقايد سياسي او را نپذيريم، اما حداقل در فيلم به سوي دنياي وحشي، پن توانسته، داستاني سرگرم كننده و چشمگير به مخاطبانش هديه كند. شايد جذاب ترين و مهم ترين عنصر اين فيلم را بايد در سرگشتگي و خستگي نسلي دانست كه به دنبال دنيايي ديگر است و شايد به همين دليل بسياري از ما داستان اين فيلم را مي پسنديم و تا اين حد، مخاطبان خود را تحت تاثير قرار مي دهد.


نام فيلم: مسيح چه چيزي را خريداري خواهد كرد؟
كارگردان: ويليام تالن

مصرف گرايي، ذاتاً عملي سرگرم كننده به حساب نمي آيد، اما ويليام تالن هنرمند راديكال و از فعالان نيويوركي مخالف مصرف گرايي كه سخنراني ها و نمايشگاه هايي خياباني را در پارك ها، بوستان ها و تالارهاي اين شهر برپا مي كند، با ساخت فيلم "مسيح چه چيزهايي را خريداري خواهد كرد؟" براي ساعتي ما را سرگرم مي كند. دراين اثر تاثيرگذار، از روند كنوني ولنگارانه خريد و مصرف به ويژه در ايام كريسمس، انتقاد شده است. در فيلم تالن ما مي توانيم دورنمايي از نتايج مصرف گرايي خود در قرن بيست و يكم را مشاهده كنيم. نتايجي كه وي با حضور در پاركينگ هاي فروشگاه هاي "وال مارت" و "استاربورك" و حتي شهرك تفريحي ديسني لند و صحبت با خريداران از اين مراكز، به آنان يادآوري مي كند. هدف نهايي وي و همفكرانش در موسسه غيردولتي آنها، ترغيب مردم به كاهش خريدهاي كنوني و پايان عصر مصرف گرايي فاجعه آميز است.

مترجم: محسن داوري